Bataklıktan Zambaklara Finlandiya’da Eğitim Zaferi

by merak-aver
0 Yorum

Bir zamanlar “Bataklıklar Ülkesi” olarak bilinirken şimdilerde “Beyaz Zambaklar Ülkesi” olarak  anılan Avrupa Birliğinin en kuzeydeki üyesi. Finlandiya’da eğitim zaferi nasıl kazanıldı?

İskandinav ülkeleri içerisinde refah devleti seviyesine en son ulaşmasına rağmen kısa sürede aldığı mesafe ile bu ülkelerin hepsini geride bırakabilmiş bir başarı öyküsünün adı Finlandiya.

Öyle ki Birleşmiş Milletler teknoloji gelişme indeksinde ilk sırayı almış, 2003 yılında Dünya Ekonomi Forumu tarafından en rekabetçi ekonomi olarak sınıflandırılmış, bilgi ve iletişim sektöründe (Nokia bunun en büyük örneği) 3000 i bulan şirket sayısına sahip beş buçuk milyonluk az fakat nitelikli insanlar ülkesi.

Bu yazımızda, “Beyaz Zambaklar Ülkesinde” kitabından tanıdığımız şirin ülke Finlandiya’nın muhteşem öyküsünü eğitim-öğretim başarısının perspektifinden, ülkemiz eğitim-öğretim sistemiyle karşılaştırmalı olarak ele almaya ve dersler çıkarmaya çalışacağız.

Finlandiya’da eğitim sistemi nasıldır? Finlandiya’da lise eğitim sistemi nasıldır? Finlandiya’da özel okul var mı?Finlandiya’da eğitim sistemi kaç saat? Finlandiya’da zorunlu eğitim kaç yıl?

İşte bataklıktan zambaklara Finlandiya’da eğitim zaferi!

Finlandiya’da Eğitim Zaferi

Finlandiya’da eğitim zaferi ve toplumsal kalkınmasının temelleri İskandinav refah modeli ile olgunlaşmış ve iyi geliştirilmiş eğitim sistemi üzerine oturmuştur. Sadece biçimsel eğitim değil,  yaşam boyu öğrenim anlayışının da yaygınlaşması toplumun yenilikçi yaklaşımını ve üretim kapasitesini olumlu etkilemiştir.

Finlandiya AB’nin en kuzeyde bulunan üyesi olarak,  kısa bir sürede geleneksel ekonomiden bilgi ekonomisine dönüşümü gerçekleştirebilmiştir. Bu dönüşümde eğitim en önemli rolü oynamıştır. 

Her öğrencinin ücretsiz ulaşabileceği ülke genelindeki eğitim sistemi,  birçok ülkede yaygın olan geleneksel eğitim stratejilerinden farklılaşmaktadır. Geleneksel test tabanlı sistemler ve yaygın standartlar,  Fin toplumunun eğitim sisteminin bir parçası olmamıştır. 

Finlandiya’da Eğitim Zaferi

Finlandiya eğitim sistemi,  eşitlik,  esneklik, yaratıcılık,  öğretmen profesyonelliği ve karşılıklı güven üzerine kurulmuş istikrara dayalıdır.

Finlandiya 1970’lerden itibaren eğitimde istikrarlı bir gelişme kaydetmiş ve bu ilerleme tüm bölgelerde eşit olmasının yanında bilgi toplumunun ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde gerçekleşmiştir.

Finlandiya refah devleti olarak,  ücretsiz olan ve insanlara gelişimleri için eşit fırsatları sunan yüksek kaliteli eğitim sistemi ile nüfusun tüm potansiyelini diğer ülkelerde olduğundan daha fazla sisteme bağlayabilmektedir. 

Özellikle üniversite sistemi genç neslin  %70’ini kapsamaktadır.  Bu gençlerin 4’te 1’inden fazlası teknoloji alanında eğitim alarak, Finlandiya piyasasında ihtiyaç duyulan insan yeteneği yetiştirilmekte ve yeniliklerin devamı sağlanmaktadır.

Hal böyle olunca da başarı kaçınılmaz olmuştur.

 Bu başarıyı somut bir örnek çerçevesinde değerlendirme ve karşılaştırmamıza devam edelim.

Finlandiya’da Eğitim Zaferi

Finlandiya’da Eğitim Zaferi ve Pisa’ya Yansıması

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü OECD’nin, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı PISA aracılığıyla her üç yılda bir 15 yaş grubu öğrencilerin katılımıyla yaptığı bir tarama araştırması var.

PISA taraması, öğrencilerin eğitim programlarında yer alan matematik, fen bilimleri ve okuma becerileri alanlarıyla ilgili bilgilerini ne dereceye kadar öğrendiklerini değil, bu bilgi ve becerileri, içinde yaşadıkları toplumda karşılaştıkları gerçek ortamlarla ilişkilendirme ve olası sorunları çözümlemede kullanabilme yeteneğini ölçmek amaçlanmaktadır.

Pısa taramasında toplam 100 soru sorulmakta. 2000 yılında uygulamaya başlanan projeye Türkiye ilk defa 2003 yılında katılmıştır. PİSA 2003 sonuçlarına göre ülkemiz 30 OECD ülkesi arasından 29’uncu sırada yer alırken, Finlandiya birinci sırada yer almıştır. Gene aynı şekilde 2006 yılında yapılan PİSA çalışmasında Türk öğrenciler yalnızca Meksikalı öğrencileri geride bırakıp 29’uncu olurken Finlandiyalı öğrenciler ise gene birinci olur.

Finlandiya’nın PISA da elde ettiği bu büyük başarısının altında yatan sebepleri incelemek, sonuçlarını Türkiye açısından değerlendirebilmek için bizlere güzel bir fırsat vermektedir.

İşte sonuçlar…

Finlandiya’da Öğretmen Yetiştirme Programı

Finlandiya’da eğitim zaferi nin ve PISA da elde ettiği başarısının altında yatan en önemli sebeplerin başında öğretmen yetiştirme programı gelir.

 Ne yazık ki ülkemizde öğretmenlik iş garantisi olan, tatilin çok olduğu rahat bir meslek olarak düşünülmektedir. Ekonomik sebeplerden dolayı lise mezunu öğrenciler arasında öğretmenlik özellikle istenen ve tercih edilen bir meslekten olmaktan ziyade “hiç bir şey olamazsam öğretmen olurum” veya “boşta kalmamak” amacıyla öğrencilerin KPSS tercihlerinin alt sıralarında yer alan bir meslek haline gelmiş bulunuyor. Türkiye’de öğretmen yetiştirme programları, dinamiği düşük ve başarısı çok daha az öğrenciler tarafından doldurulurken Finlandiya eğitim sistemine başlangıçta dinamiği yüksek ve yetenekli öğrenciler programa kabul ediliyor.

Finlandiya’da sisteme kabul edilmek için sadece ÖSS sınavı benzeri bir sınavı kazanmak yeterli değildir. Öğrencilerden, bizdeki sisteme ek olarak, kitap, mülakat ve örnek ders (veya grup tartışması yönetmek) testlerine tâbi tutulurlar.

 Kitap sınavında öğrencilerin bilgiyi araştırma, eleştirisel açıdan düşünüp yorumlama, ilgili ve ilgisiz bilgiyi ayırt etme, kendi fikrini oluşturma, yetenekleri ölçülür.

Mülakat aşamasında ise adayın karakteristik, öğrenme ve geliştirme kapasitesi bakımından programa ve eğitim alanına uygunluğuna bakılır.

Son aşamada adaylardan örnek bir ders anlatması veya grup tartışmasını yönetmesi istenerek onların sosyal yönü, konuşma, sunum ve yönetim yetenekleri ölçülür.

Türk Ve Finli Öğretmen Adayları Arasındaki Farklar

Bizim eğitim sistemimizde tek ve genel bir sınav kazanan herkesin kabul edildiği sistemin aksine Finlandiya’da öğretmenlik için müracaat edenlerin yaklaşık %10 u öğretmen yetiştirme programına kabul edilirler.

Finlandiya’da her öğretmen yetiştiren kurum kendi staj uygulama okuluna sahiptir. Bu okullar genellikle üniversite kampüsünün içinde konumlandırılmış ve ilgili bölümlere yakın yerlerdedir.

Türkiye’de öğrencilerden lisans eğitiminin sadece son senesi için staj ödevi istenmektedir. Bu durum öğretmen adaylarının atanma ve gelecek kaygısıyla yoğun bir şekilde KPSS hazırlığı ve dershane eğitimine girişmesinden dolayı verimsiz kalmaktadır.

 Finlandiya’da staj ödevi dört yılın tamamına dengeli olarak dağıtılmıştır. Burada öğrenciler, hem okul öğretmeni hem de üniversite hocasının rehberliğinde yalnızca staj yapmakla kalmaz dersten sonra karşılıklı yapılan analizlerle tecrübelerini en üst düzeye çıkarma imkânı bulurlar.

Tüm bu hassas ve özel eğitimlerden sonra lisans programını bitirmek öğretmen olabilmek için yeterli değildir. Bundan sonra adaylar kendi alanıyla ilgili tezli-yüksek lisans derecesine sahip olmak zorundadır. Bu şekilde Finli öğretmenlerin araştırma tabanlı bir eğitimle sorgulayıcı bir bakış açısına sahip olmaları sağlanır.

Finlandiya’da Eğitim Zaferi

Türkye Ve Finlandiya Eğitim Sistemi Arasındaki Farklar

Türkiye’de devlet okullarında ders süreleri günlük 4 ile 6 saat arasında değişkenlik gösterirken özel okullarda bu süre ek dersler ve hafta sonu kurslarıyla 10 saate ulaşabilmektedir. Finlandiya’da günlük ders süresi ise 4 saattir.

Türkiye’de 6 yaşında başlayan zorunlu eğitim 12 yıldır. Finlandiya da ise 7 yaşında başlayan zorunlu eğitim 9 yıl sürmektedir.

Her iki ülkenin de okul öncesinde zorunlu olmayan eğitim programları mevcuttur. 

Finlandiya’da Eğitim Zaferi

Finlandiya’da Gelenekselleşmiş Öğrenci Kültürü

Finlandiya’da eğitim zaferi nin arkasındaki bir başka önemli unsur okulların ister kırsal bölgede ister şehir merkezinde bulunsun öğrencilere eşit eğitim olanaklarını sağlamalarıdır.

Maalesef Türkiye’de bölgeler arası ekonomik gelişmişlik farkının bu eşitliği engellediği, şehir merkezlerinden kırsala doğru gidildikçe okulun öğretim için gerekli altyapı ve donanım eksikliği, her ders için olması gereken branş öğretmeni eksikliği ve bunlara bağlı öğrenci başarılarının giderek azaldığı bilinen bir gerçektir.

 Finlandiya’da öğrenciler Türkiye’de ana sınıflar haricinde alışık olunmayan bir uygulamayla kendilerini evinde gibi hissetmelerini sağlayacak bir düzenlenme içindedirler. 

Öğrenci evinden okula giderken özel bir üniforma giymezler. Genellikle yanlarında aileleri olmadan bisikletle ya da yürüyerek okula ulaşırlar. Okula girişte elbiselerini askılara asıp, ayakkabılarını çıkarıp çoraplarıyla veya terlikleriyle sınıflara girerler ve ayrıca öğrencilerin ellerini yıkamaları için lavabonun da bulunduğu oldukça sıcak ve temiz sınıflara sahiptirler.

Finlandiya’da Özel Okul Ya Da Özel Ders Yoktur

Zorunlu temel eğitim boyunca, değerlendirme adına herhangi bir ulusal sınav veya yılsonu sınavı olmayıp, öğrenciler öğretmenin hazırladığı sorularla değerlendirilirler. Bu yüzden öğretimin odağında öğrencileri test sınavlarına hazırlamaktan ziyade tamamen öğrenme vardır.

Öğretmenin öğrenciye karşı fiziksel ceza uygulaması hatta bağırması Fin eğitim sisteminde rastlanılmayan sıra dışı olaylardır.

Finli öğrenciler üzerindeki ders kaygısı ve stresi diğer OECD ülkelerindeki akranlarının oldukça gerisindedir.

Finlandiya’daki okullarda öğrenciler zorunlu temel eğitim süresince tek bir program altında aynı eğitimi alırken ülkemizde aynı yaş grubundaki öğrenciler Genel lise, Anadolu Lisesi, Fen Lisesi, Meslek Lisesi, Anadolu Meslek Lisesi ve Çok Programlı Lise gibi birçok farklı okul türü ve programına devam ederler.

Maalesef bunların başarı seviyeleri arasında çok büyük farklar ortaya çıkmaktadır. Bu noktada ilgi çekici bir başka husus ise PISA ’da belirlenen beceri seviyeleri arasında en yüksek ile en düşük başarı gösteren Finli öğrenciler arasındaki farkın oldukça küçük olmasıdır

Finlandiya’da Eğitim Zaferi

Finlandiya’da Eğitim Zaferi Ve Sonuç…

Nitelikli, iyi yetişmiş ve rekabet edebilen insan gücünden oluşan bilgi toplumun oluşturulmasında zorunlu temel eğitimin rolü tartışmasız bir gerçektir.

Öğrencilerin PISA değerlendirmesinde en başarılı sonuçları aldığı Finlandiya eğitim sisteminde yer alan ve bu başarıda büyük katkısı olduğu düşünülen faktörler Türkiye için çok güzel bir örnektir.

 Eğitim sistemlerinde yapılacak her türlü değişiklik her zaman zor, pahalı ve büyük çaba gerektirdiği bilinen bir gerçektir. Diğer taraftan bu uğraşıların sonuçlarını almak ise yavaş ve zaman gerektiren bir süreçtir. Bu yüzden yapılacak değişiklikleri uygulamak ve sonuçlarını görmek için sabırlı olmak gerekir.

“Bataklıktan Zambaklara Finlandiya’da Eğitim Zaferi” yazımızla Türkiye ve Finlandiya eğitim sistemlerini karşılaştırmalı olarak sizlere aktarmaya çalıştık. Bu konuda gördüğünüz bir hatamız ya da eklemek istediğiniz şeyler varsa lütfen bizimle iletişime geçin. Bu ve çok daha fazla içeriği EĞİTİM bölümümüzden takip edebilirsiniz.

Kaynak: On Dokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ali ERASLAN. “Finlandiya’nın PISA’daki Başarısının Nedenleri” adlı 25.10.2009 tarihli makalesi

You may also like

Yorum Yaz